प्रकाश अधिकारी/ सुर्खेत– हिउँले सेताम्य डोल्पा यतिबेला असामान्य रूपमा तातेको छ । कठ्यांग्रिने जाडो, सुनसान बस्ती र शान्त हिमाली वातावरणबीच यसपटकको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनले डोल्पालाई नयाँ किसिमको रोमाञ्च दिएको छ । निर्वाचनमा विरलै देखिने यस्तो दृश्यले डोल्पाली मतदाताहरुमा थप चासो बढाइदिएको छ । जसको कारण हो, सहोदर दाजुभाईबीचको चुनावी प्रतिस्पर्धा ।

आसन्न प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनका लागि काइके गाउँपालिका–२ का स्वर्गीय लंकु बुढाका जेठा छोरा कर्णबहादुर बुढा र काइँला छोरा धनबहादुर बुढा आमनेसामने भएका छन् । घरको आँगन साझा, बाल्यकालका सम्झना साझा तर चुनावी एजेन्डा र राजनीतिक झण्डा फरक–फरक हुँदा यतिबेला डोल्पाको चुनावी माहोललाई थप रोचक बनाएको छ ।

कर्णबहादुर नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवार हुन् भने धनबहादुर नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का तर्फबाट मैदानमा छन् । कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनबाट सह–महामन्त्री चुनिएका कर्णबहादुर डोल्पाका पुराना राजनीतिज्ञमा गनिन्छन् । नेकपाका केन्द्रीय सदस्य धनबहादुर पछिल्ला वर्षहरूमा लगातार जित निकाल्दै डोल्पाको राजनीतिक केन्द्रमा स्थापित भएका नेता हुन् ।

कर्णबहादुरको राजनीतिक जीवनको सुरुवात राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीबाट भएको हो । राजनीतिमा धनबहादुरलाई पहिलो प्रेरणा दिने व्यक्ति पनि कर्णबहादुर नै हुन । २०५१, २०५६ र २०६४ का निर्वाचनमा उनी मुख्य प्रतिद्धन्द्धीमै सीमित बनेका थिए । २०५१ मा कांग्रेसबाट बागी उठेका स्वतन्त्र उम्मेदवार मोतिप्रसाद पहाडीले उनलाई पराजित गरे । २०५६ मा राप्रपाले टिकट नदिएपछि स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिए । उक्त निर्वाचनमा एमालेका नरबहादुर बुढाथोकीसँग उनी पराजित भए । २०६४ मा फेरि राप्रपाबाट लडेका उनी नेकपा (माओवादी) का रामबहादुर बोहोरासंग पराजित हुन पुगे । २०७६ सालदेखि उनले राप्रपा छाडेर कांग्रेस राजनीति रोजे ।

यता धनबहादुर भने २०७० यताका तीन संसदीय निर्वाचनमा लगातार विजयी हुँदै आए । एमालेले २०७० को चुनाव अघि राप्रपामा रहेका धनबहादुरलाई पार्टी प्रवेश गराएर टिकट दिएको थियो । २०७० को चुनावमा उनले माओवादीकी सत्या पहाडीलाई झण्डै चार हजार मतान्तरले पराजित गरे । २०७४ मा धनबहादुर पुनः बामगठबन्धनको तर्फबाट एमाले उम्मेदवार बने र कांग्रेसका अंगतबहादुर बुढालाई पराजित गरे । केपी ओली दोस्रो पटक प्रधानमन्त्री हुँदा उनी पर्यटन राज्यमन्त्री बनेका थिए । २०७९ मा उनी एमाले विभाजनपछि नेकपा (एकीकृत समाजवादी) मा लागे । २०७९ मा एकीकृत समाजवादीबाट चुनाव लडेका उनले माओवादी र कांग्रेसको साथ पाएर उनले एमालेका गणेशबहादुर शाहीलाई ६ हजार मतान्तरले पराजित गरे । एकिकृत समाजवादी रोजेपछि पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारमा उनी सहरी विकासमन्त्री भए ।
जुन पार्टीबाट लडेपनि लगातार जित निकाल्दा धनबहादुरलाई अहिले डोल्पाको राजनीतिक खेलाडी भनेर चिनिन्छ । उनी यसपटक नेकपाको तर्फबाट चुनाव चिन्ह तारा लिएर मैदानमा होमिएका छन् ।

डोल्पाको राजनीतिमा बुढा परिवारको प्रभाव पुरानै हो । २०४८ सालमा कांग्रेसबाट क्याबु बुढा निर्वाचित भएका थिए । २०७४ मा नन्दसिंह बुढा प्रदेशसभामा निर्वाचित भई पर्यटनमन्त्री बने । हाल कर्णाली प्रदेशका भौतिक पूर्वाधारमन्त्री शेरबहादुर बुढा छन् ।  व्यापार–व्यवसायमा स्थापित र आर्थिक रूपमा सम्पन्न बुढा परिवारको वरिपरि जिल्लाको राजनीति घुमिरहेको चर्चा चलिरहन्छ ।

तीन पटक पराजित दाजु र तीन पटक विजयी भाई अब कसले हार वा जितको ‘ह्याट्रिक’ कायम राख्छन् ? वा दाजुभाईको घम्साघम्सीमा एमालेले फाइदा लिन सक्ला ? यसको उत्तर फागुन २१ को मतपरिणामले दिनेछ । अघिल्ला निर्वाचनमा दाई प्रतिष्पर्धी नहुँदा सहज जित निकालेका धनबहादुरका लागि यो निर्वाचनमा कस्तो परिणाम आउँछ चासोको विषय बनेको छ ।

धनबहादुरले २०७९ कै निर्वाचनमा आफूलाई सहयोग गर्ने आश्वासन दिएपनि धोका दिएको र यसपटक पनि नेकपाबाट आफै उम्मेदवार बन्दा कर्णबहादुर चुनावी अभियानमा आक्रोशित सुनिन्छन् । तर भाई धनबहादुर भने संयमित भएर दाईको विरुद्ध अभियान चलाइरहेका छन् । कर्णबहादुरले जनताले आफूलाई इमान्दार र स्वच्छ छविको रुपमा चिनेकाले साथ दिने बताउँछन् । ‘उसले जिल्लामा राम्रो गरेको भए म चुनावमा आउन पर्थेन, यो पटक म चुनाव जित्छु, भाईको वर्चस्व तोड्छु’ कर्णबहादुरले भने, उसले ठाउँ ओगट्ने काममात्रै ग¥यो, डोल्पाको विकासमा ध्यान दिएन, मप्रति जनताको ठुलो आस्था र विश्वास पाएको छु, कसैले पनि नराम्रो भनेका छैनन् ।’ उनी आफ्नो प्रतिष्पर्धा भाईसंगै हुने बताउँछन् ।

धनबहादुर भने आफ्नो प्रतिष्पर्धा दाजुसंग नभई एमालेसंग हुने दाबी गर्छन् । धनबहादुर माओवादी र एकिकृत समाजवादी धारको राम्रो पकड भएकाले जित निकाल्ने दाबी गर्छन् । उनले जनताबाट पाएको सकारात्मक प्रतिक्रियाले आफू उत्साही बनेको प्रतिक्रिया दिए ।

दाजुभाईको घम्साघम्सीमा एमालेको दाउ

एमालेले जिल्ला अध्यक्ष लंक रोकायालाई उम्मेदवार बनाएको छ । ३५ वर्षीय उनी मुड्केचुला गाउँपालिकाका हुन । अघिल्ला दुई स्थानीय तहका निर्वाचनमा उनी गाउँपालिका अध्यक्ष उम्मेदवार थिए । २०७४ मा ५ मत र २०७९ मा ३७ मतान्तरले पराजित हुन पुगेका थिए । यसपटक उनी सांगठनिक भोट जोगाएर जित निकाल्ने दाउमा छन् । माथिल्लो डोल्पाभन्दा तल्लो डोल्पामा बढी मत भएकाले आफूलाई जित्न सहज हुने रोकायाको दाबी छ । उनका अनुसार माथिल्लो डोल्पामा ६ हजार मतदाता छन भने तल्लो डोल्पामा १८ हजार । १५ वर्षपछि तल्लो डोल्पाले प्रतिनिधिसभामा टिकट पाएकाले भेगीय सहानुभूति रहेको उनको भनाई छ । प्रलोपा उम्मेदवार विकास बुढाले उम्मेदवारी निष्क्रिय बनाउँदै एमालेलाई सघाउने निर्णय गरेको छ ।

२०७९ को प्रतिनिधिसभा चुनावमा समानुपातिकतर्फ एमालेले ६ हजार २९४, माओवादीले ४ हजार ७२१, कांग्रेसले ३ हजार ५९१, एकीकृत समाजवादीले १ हजार ८२१ मत पाएका थिए । यहाँ २०४८ सालमा कांग्रेसबाट क्याबु बुढाले चुनाव जितेपनि त्यसयता कांग्रेसले जित निकाल्न सकेको छैन् । कर्णबहादुरले कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्य, सहमहामन्त्री हुँदै पार्टी राजनीतिमा सफलता प्राप्त गरेपनि आम चुनावको परिणामले उनको राजनीतिक भविष्यको निर्क्यौल गर्नेछ ।